Wiele osób twierdzi, że Tomaszowa chmury nie opuszczają, ale będąc tam wcale tego nie zauważamy. Tomaszów to jedno z takich miast, do którego bardzo chętnie się wraca. Nie ma tu zbędnego zgiełku, ale zarazem w mieście nie można się nudzić. Z chęcią przyjeżdżają tu turyści, którzy chcą spędzić urocze chwile na łonie natury na Roztoczu, ale nie chcą się rozstawać z wygodami miasta. Tomaszów jest miastem, które nie przytłacza i ma fantastyczną atmosferę. Bardzo często goszczą tutaj turyści w drodze do Lwowa. Wycieczki robiąc sobie wypoczynek z chęcią zwiedzają okolice Rynku i najważniejsze zabytki. Każdy chętnie je też lokalny posiłek w tutejszych restauracjach.

Kategorie

Kategoria 'Historia'

Historia miasta

Przy granicy z Ukrainą, w powiecie tomaszowskim, w województwie lubelskim, na Roztoczu Środkowym, nad Sołokiją znajduje się bardzo ciekawe i godne zainteresowania miasto o nazwie – Tomaszów Lubelski, które liczy około 20 000 mieszkańców. Powierzchnia miasta ma aktualnie około 13,30 km2. Teraz może trochę o historii powstania i rozwoju miasta. Tomaszów lubelski powstał na początku pierwszych lat XVII wieku. W tym okresie z inicjatywy kanclerza koronnego Jana Zamoyskiego powstała osada zwana Jelitowem ( nazwa pochodząca od herbu Zamoyskich, od imienia syna założyciela – Tomasza Zamoyskiego ). Nazwa została przemieniona, w 1613 roku na Tomaszów. Mając na względzie cele obronne, osada została otoczona wałami ziemi. Jej położenie miało doskonałe znaczenie dla dalszego jej rozwoju. A dlatego, że szedł tędy bardzo ważny szlak handlowy z centrum Rzeczypospolitej na jej południowo-wschodnie kresy, który pomagał mieszkańcom miasta w wielu sprawach handlowych. Tak więc mieszkańcy osady mieli sporo możliwości do wykorzystania. W 1621 roku Tomasz Zamoyski nadał osadzie miejski przywilej lokacyjny. A niedługo po tym władca nadał miastu kolejny bardzo ważny przywilej – prawo składowania soli. Wiele innych przywilejów nadawane miastu, a także kontrola i opieka nad miastem spowodowały bardzo sprawny i szybki jego rozwój. W drugiej połowie XVIII wieku strasznie wyniszczona i osłabiona Rzeczypospolita uległa sąsiednim Mocarstwom – Rosji, Prusom oraz Austrii. Tomaszów lubelski znalazł się w zaborze austriackim. Przed wybuchem I wojny światowej Tomaszów funkcjonował jako lokalny ośrodek administracji oraz garnizon wojsk cesarskich. Podczas I wojny światowej, w 1915 roku pod Tomaszowem lubelskim doszło do bitwy wojsk rosyjskich, którymi dowodził generał Ołchowa, z wojskami austriackimi, pod dowództwem feldmarszałka Mackensona. Pod koniec II wojny światowej sytuacja Tomaszowa wyglądał nieco lepiej. Już w 1939 roku samoloty państwa niemieckiego zbombardowały całe miasto. Najbardziej na tym ucierpiała jego zachodnia część, zginęło wielu mieszkańców miasta. Po wojnie Tomaszów odbudowano. Natomiast w latach sześćdziesiątych i osiemdziesiątych XX w. Tomaszów rozbudowywano. Tomaszów lubelski nie jest znanym miastem, w Polsce. Wielu ludzi mieszkających w Polsce nie słyszało o nim, ani słowa. Można tylko wywnioskować z nazwy miasta, że znajduje się gdzieś w województwie lubelskim. Osobiście uważam, że miasto jest bardzo przytulne i posiada wiele ciekawych miejsc do zwiedzania dla turystów. Jego ciekawa historia przyciąga do siebie ludzi. Czasami niewielkie miasta przyciągają większą uwagę, niż te duże, gdzie jest wiele hałasu i harmideru. Duże kolejki do punktów zwiedzania trwają bardzo długo i zniecierpliwiają. A w takich miastach jak właśnie Tomaszów lubelski są bardzo ciekawe zabytki, które nie wymagają długiego czekania w kolejkach, a zachwycą naprawdę swoją urodą oraz ciekawą historią. Zachęcam serdecznie wszystkich, i turystów i nie turystów do zwiedzenia tego niedużego, ale bardzo przytulnego miasta.

Krótki rys historyczny

11Historia miasta, którego obecna nazwa brzmi Tomaszów Lubelski rozpoczyna się dopiero w pierwszych latach siedemnastego wieku. Wtedy to właśnie na gruzach wsi Rogóźno, nad rzeką Sołokiją, powstała osada, która swoją nazwę – Jelitowo – wzięła od herbu Zamojskich (Jelita). Nie ma wątpliwości co do tego, iż głównym kanclerz i hetman wielki koronny Jan Zamoyski był pomysłodawcą tego przedsięwzięcia. Jednakże swoją obecną nazwę Tomaszów Lubelski osada ta otrzymała w miarę niedawno, bo w 1913 roku. Dużym plusem tego przyszłego miasta był fakt, że w centrum jego głównej zabudowy znajdował się duży rynek, powstały na planie kwadratu. Wały ziemne, które otaczały Tomaszów miały głównie na względzie cele obronne miasta. Dodatkowo ważnym dla rozwoju osady było to, iż była ona bardzo korzystnie położona. Przecinała bowiem drogę jednego z najważniejszych szlaków handlowych, który łączył centrum Polski z południowo-wschodnimi kresami. Osiem lat od nadania nazwy Tomaszów Lubelski uzyskał od kanclerza Tomasz Zamoyskiego miejski przywilej lokacyjny. Co ważne, prawo magdeburskie regulowało wtedy ustrój wewnętrzny tego nowopowstałego miasta. Kilka miesięcy później Zygmunt III Waza zatwierdził prawa miejskie Tomaszowa oraz nadał miastu przywilej prawa składowania soli ‚ruskiej’. Miasto prężnie rozwijało się, tworzono nowe cechy rzemieślnicze, na przykład cech garncarzy, stolarzy, kowali czy kaletników. Jednakże połowa siedemnastego wieku przyniosła wojny ze Szwedami czy Tatarami. Miasto zostało splądrowane, a mieszkańcy stawali się ofiarami panujących w tamtych czasach epidemii. Z kolei w osiemnastym wieku, w wyniku rozbiorów Tomaszów Lubelski należał do części austriackiej. Zaś w czasie powstania styczniowego pełnił on ważną rolę strategiczną, był bowiem siedzibą Tomaszowskiego Rządu Wolności. Mimo iż Polacy zajęli tą ważną strategiczną pozycję, w kilka dni później do miasta wkroczyły wojska rosyjskie dokonując istniej rzezi na jego mieszkańcach. Koniec I wojny światowej i odzyskanie niepodległości przyniosły miastu kolejny rozkwit gospodarczy oraz kulturalny. Niestety nie trwał on długo, gdyż w roku 1939 miasto po kapitulacji znalazło się pod ciężką okupacją III Rzeszy. Straciło wtedy życie ponad połowa mieszkańców Tomaszowa. Co również ważne, w tym czasie tomaszowianie czynnie uczestniczyli w walkach z okupantem poprzez działania partyzanckie jak i w otwartych bitwach, które miały miejsce między innymi pod Wojdą w 1942 roku czy pod Zaborecznem w 1943 roku. Jednak dopiero 21 lipca 1944 po wielu zaciętych walkach, w których uczestniczyło także zgrupowanie Armii Krajowej pod dowództwem pułkownika Wilhelma Szczepankiewicza, miasto zostało ponownie zajęte. Tym razem przez zbrojne oddziały 23. Armii Gwardii I Frontu Ukraińskiego. Za czasów komunizmu Tomaszów Lubelski posiadał więzienie NKWD i UB nazywane potocznie „Smoczą Jamą”. Zostało ono zlikwidowane w 1965 roku. Do dziś w mieście znajduje się w mieście tablica upamiętniająca to miejsce i poległe tam ofiary. Miasto po wojnie zostało odbudowane. Z kolei największą rozbudowę Tomaszów Lubelski przeżył w latach sześćdziesiątych i osiemdziesiątych dwudziestego wieku.

Krótka acz burzliwa historia Tomaszów

Historia Tomaszowa Lubelskiego zaczyna się w pierwszych latach XVII wieku. Początkowo nad rzeką Sołokiją powstała osada, która w 1613 roku dostała nazwę Tomaszów. Osiem lat później, w 1621 roku, za zgodą i potwierdzeniem króla Zygmunta III Wazy osada otrzymała prawa miejskie. Władca ten nadał także miastu przywilej składowania soli. Od początków istnienia na jego rozwój wpływało korzystne położenie. Leżało bowiem na szlaku prowadzącym z centrum kraju ku kresom wschodnim. Dzięki temu chętnie osiedlali się tutaj kaletnicy, garncarze, kowale, ślusarze czy kotlarze. Druga połowa XVII wieku przyniosła miastu same nieszczęścia: odczuwalne skutki wojen ze Szwedami, liczne epidemie, które dziesiątkowały Tomaszów, walki o sukcesję czy grabieże. Wskutek rozbiorów w XVIII wieku, miasto znalazło się w posiadaniu austriackim. Dawne znaczenie odzyskano dopiero w czasie powstań: listopadowego i styczniowego kiedy to Tomaszów Lubelski pełnił ważną funkcję strategiczną. Formowano tutaj także pułki ochotnicze. W 1809 roku miasto włączono do Księstwa Warszawskiego a sześć lat później do Królestwa Polskiego. Miasto nadal rozwijało się. Powstawały kolejne fabryki, wśród których dużą popularnością cieszyła się ta prowadzona przez Żydów. Produkowano w niej alkohole, takie jak wódki, maliniaki czy miody.
Okres I wojny światowej zapisał się na kartach historii miasta przede wszystkim bitwą do jakiej doszło pomiędzy wojskami rosyjskimi a austriackimi. Niedługo po odzyskaniu niepodległości i późniejszej wojnie bolszewickiej (wydarzenie to zostało upamiętnione pomnikiem) Tomaszów Lubelski miał zaszczyt gościć marszałka Józefa Piłsudskiego. Nadeszły lepsze czasy. W znacznym stopniu rozbudowano szpital miejski, do architektury miasta dopisały się hale targowe, budynek władz powiatowych oraz szkoła. Wydawano nawet lokalną, samorządową gazetę pt. „Ziemia Tomaszowska”.
Druga wojna światowa nie była już tak łaskawa dla Tomaszowa Lubelskiego. 7 września 1939 roku miasto zostało zbombardowane przez niemieckie samoloty. Kilka dni później rozegrano bitwę polsko-niemiecką, przegraną przez armię polską. Hitlerowcy zorganizowali tutaj żydowskie getto. Życia pozbawionych została prawie połowa mieszkańców. Niemal całkowitemu zniszczeniu uległa zachodnia część miasta, nie przetrwała także synagoga z XVII wieku. Tomaszowianie brali udział w licznych walkach z wrogiem, aż do 1944 roku kiedy wkroczyły tu oddziały I Frontu Ukraińskiego. Do 1965 roku istniało w Tomaszowie Lubelskim więzienie NKWD i UB. Nosiło ono nazwę „Smoczej Jamy”.
Po tragicznych latach wojny, w latach 50. zaczęto mozolną i skomplikowaną odbudowę miasta. Dobudowano także kilkadziesiąt zupełnie nowych budynków.
Obecnie w mieście funkcjonuje wiele instytucji na czele z Wydziałem Zamiejscowym Nauk Prawnych i Ekonomicznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Tomaszów Lubelski jest także ważnym ośrodkiem turystycznym Roztocza. W okolicach zostało utworzonych wiele szlaków rowerowych, pieszych czy konnych. W żadnym przypadku nie należy martwić się zakwaterowaniem. Do dyspozycji mamy tu liczne gospodarstwa agroturystyczne, których w ostatnich latach ciągle przybywa.

Ciekawa historia Tomoaszowa

41Powstanie Tomaszowa Lubelskiego datuje się na pierwsze lata XVII wieku a wszystko to za sprawą Jana Zamojskiego, który postanowił założyć miasto nad rzeką Sołokiją. Początkowo miasto nosiło nazwę Jelitowo, ale już po kilku latach w 1613 roku zmieniono nazwę na Tomaszów (ta nazwa pochodzi najprawdopodobniej od Tomasza Zamojskiego, dzięki któremu miasto w późniejszym czasie uzyskało prawa miejskie).
Miasto szybko się rozwijało, a to głównie dzięki szlakowi handlowemu, który przechodził przez Tomaszów. Wszystko to sprawiło, że miasto uzyskało doskonałe połączenia na południowy- wschód. Wraz z prawami miejskimi miast dostało również przywilej składowania soli. Miasto szybko się rozrastało i już w 1930 roku liczyło sobie tysiące mieszkańców, które zrzeszały się w pojawiających się nowych cechach rzemieślniczych.
Wszystko to niestety załamało się już w połowie XVII wieku w wyniku potopu szwedzkiego a także powstania Chmielnickiego. Dodatkowo w tym okresie występowały liczne epidemie, które w znacznej mierze spowodowały dużą wymieralność mieszkańców. Losy Tomaszowa później toczyły się jeszcze gorzej, po śmierci Jana Zamojskiego wszczęto spór o przejęcie miasta. W dalszych konsekwencjach doprowadziło to do jego splądrowania. To całkowicie zatrzymało wzrost miasta.
W późniejszych latach los Tomaszowa niestety nie uległ poprawie. Po rozbiorach miasto znalazło się po stronie austriackiej, która, jak wiadomo, niezbyt dbała o rozwój polskich miast. Tuż po pierwszym rozbiorze w mieście wybuchł ogromny pożar, który dokonał ogromnych zniszczeń. Wielu władców próbowało przywrócić miastu świetność z początków jego istnienia, jednak działania były bezskuteczne, w większości za sprawą nieprzychylnej historii. W kolejnych latach Tomaszów znajdował się pod jurysdykcją Księstwa Warszawskiego czy Królestwa Kongresowego. Tomaszów próbował swych sił jako producent fajansów. Miasto stało się znane z tych wyrobów i doceniano wyrobu także za granicą. Niestety późniejsze wydarzenia historyczne przerwały dobrą passę w produkcji fajansów.
W trakcie powstań XIX- wiecznych miasto było niezwykle istotne dla powstańców, stąd próby przejmowania go. Na krótko udało się tego dokonać powstańcom styczniowym, ale w konsekwencji skończyło się to zabiciem wielu mieszkańców i zniszczeniem miasta. Każde w powstań odcisnęło swój ślad w historii miasta.
Po I wojnie światowej do wyzwolonego miasta przybył Józef Piłsudski. Dzięki odzyskanej wolności miasto zaczęło wracać do swoich tradycji i postawiło na rozwój. Udało odbudować się wszystkie zniszczenia i przywrócić świetność miastu. W trakcie lat międzywojnia wydawano w Tomaszowie gazetę lokalną o tytule „Ziemia Tomaszowska”.
Niestety przyszła II wojna światowa, w trakcie której Tomaszów nie miał tyle szczęścia. Miasto było pod okupacją niemiecką, w trakcie której wymordowano połowę ludności. Po zakończeniu wojny zabrano się za odbudowę miasta. W późniejszych latach zadbano także o dalszy rozkwit miasta. Prace uświetniające Tomaszów Lubelski trwają do dzisiaj.